مردان نمکی نامی است که به شش مومیایی کشف‌شده در زمستان سال ۱۳۷۲ (1993 میلادی) در معدن نمک چهرآباد استان زنجان داده شده‌است. در میان آن‌ها جسد یک زن و یک پسر نوجوان نیز وجود دارد. تعدادی از مردان نمکی بر اثر ادامهٔ کار معدن با بولدوزر، به‌شدت آسیب دیده‌اند. در سال 2008 بهره‌برداری از معدن متوقف شد و جسد ششمین مرد نمکی به دلیل کمبود امکانات لازم برای نگهداری از آن، دست نخورده در معدن باقی ماند. از میان مردان نمکی یافت شده، سه مرد نمکی مربوط به زمان هخامنشیان (حدود 400 پیش از میلاد) و دو مرد نمکی دیگر نیز مربوط به اواخر دوران ساسانی (حدود 400 تا 600 بعد از میلاد) هستند.

عمارت ذوالفقاری بنایی تاریخی است که در یکی از محلات قدیمی شهر زنجان موسوم به محلة "دالان آلتی"در ضلع شمالی سبزه میدان و مسجد جامع قرار دارد. با انتقال مجموعه آثار بدست آمده از معدن نمک چهر آباد در سال ۱۳۸۶ موزه موقت مومیایی ها در این مکان بوجود آمد و در سال ۱۳۸۸ اولین موزه باستانشناسي استان زنجان در عمارت ذوالفقاری افتتاح گردید.

این بنا در تاریخ ۱۳۷۵/۱۲/۲۵ به شماره ۱۸۵۲ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

زمین این بنا در سال ۱۳۰۷ هجری شمسی توسط علی اکبرتوفیقی، رئیس بلدیه‌ی شهر با هدف ساخت یک بنای عام المنفعه به عنوان رختشوی خانه ای برای زنان خریداری و ساخته شد. هدف از ساخت این رختشوی‌خانه تامین امنیت و آسایش زنان در یک مکان سرپوشیده بوده‌ است. از نظر تشابه کاربری چنین بنایی در هیچ قسمتی از ایران به این شکل دیده نشده است. این بنا در حال حاضر تعمیر و مرمت شده و به عنوان موزهٔ مردم‌شناسی مورد استفاده قرار می‌گیرد و در آن انواع لباس‌های محلی، زیورآلات، ابزار و وسایل مورد استفاده بانوان در معرض دید همگان قرار گرفته‌است.

سال ۱۲۹۱شمسی پالایشگاه آبادان به عنوان اولین واحد تصفیه نفت ایران و مرکز عمده صدور فراورده های نفتی در نیمکره شرقی آغاز بکار کرد. با مطرح شدن آبادان به عنوان یکی از شهرهای صنعتی، هزاران تبعه انگلیسی، هندی و پاکستانی به این شهر مهاجرت کردند. از نخستین گروه هایی که به آبادان آمدند کارکنان پالایشگاه رنگون از کشور میانمار کنونی (برمه سابق) و عمدتاً رنگونی الاصل و مسلمان بودند. به همین لحاظ درصدد تاسیس عبادتگاه در زمین های شرکت نفت بآمدند و بالاخره با موافقت این شرکت، ساخت مسجد بدست کارگران پاکستانی پالایشگاه آبادان آغاز و در سال ۱300 خورشیدی (1921 میلادی) بنای آن نهاده شد. قدمت این مسجد مربوط به اواخر قاجار و اوایل پهلوی میباشد. مسجد رنگونی ها، به سبک معماری شبه قاره هند با گچبری هایی زیبا و برجسته و آرایه هایی سیمانی و منحصربفرد است و اکنون بعنوان موزه اسناد تاریخی و خطی فعالیت دارد. مسجد رانگونی‌ها ۹ فروردین سال ۱۳۷۸ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۲۲۸۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

موزه آبادان از موزه ‌های قدیمی ایران است که در سال ۱۳۳۸ با مجموعه آثاری از دوره ما قبل تاریخ، تاریخی و آثاری‌از دوران متاخر تا دوره قاجار و نیز آثاری از هنرمندان کارگاه‌ های هنرهای سنتی افتتاح شد. موزه آبادان در محله بوآرده شمالی در ضلع جنوب غربی دانشکده نفت آبادان توسط علی هانیبال و با همکاری شرکت نفت آبادان تأسیس گردیده و در سال ۱۳۴۰ مورد بهره ‌برداری قرار گرفت.

شوش از قدیمی ترین سکونت گاه های دنیا بشمار می رود و با آثار جهانی مثل معبد چغازنبیل و کاخ آپادانا زبانزد جهانیان است. از جاذبه های باستانی شوش، محوطه هفت تپه است، محوطه ای که در آن موزه ای دیدنی به همین نام وجود دارد که می توانید در بازدید از آن، آثار تاریخی این منطقه را تماشا کنید. در این موزه فقط اشیا و آثاری که از هفت تپه کشف شده اند به نمایش گذاشته شده است. در این موزه امکاناتی مثل سالن های نمایشگاهی، آزمایشگاه، کتابخانه، سالن ترمیم سفال، کارگاه مرمت، لابراتوار عکاسی و … وجود دارد و بازدید از آن برای عاشقان تاریخ مطمئنا می تواند جالب توجه باشد.

سازه‌ های آبی تاریخی شوشتر مجموعه‌ ای به هم پیوسته از پلها، بندها، آسیاب‌ها، آبشارها، کانال‌ها و تونل‌ های عظیم هدایت آب هستند که در ارتباط با یکدیگر کار می‌ کنند و در دوران هخامنشیان تا ساسانیان، جهت بهره‌ گیری بیشتر از آب ساخته شده‌ اند. در سفرنامه مادام ژان دیولافوآ باستان‌ شناس نامدار فرانسوی از این محوطه به عنوان بزرگ‌ ترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده است. مجموعه آسیاب‌ ها و آبشارهای شوشتر در مسیر «رودخانه گرگر» که خود از شاهکارهای فنی و مهندسی اعصار کهن است، بنا شده است. رود گرگر کاملاً به صورت مصنوعی و دستکند ساخته شده و احداث آن را به عصر اردشیر بابکان، شاهنشاه ساسانی نسبت داده‌ اند.
مجموعه آسیابها و آبشارهای شوشتر با توجه به زمان ساخت از شاهکارهای فنی و مهندسی در جهان است. این شاهکار مهندسی هم در ایران و هم در جهان بی نظیر است. این مجموعه در سال ۱۳۷۷ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۲۱۸۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. همچنین مجموعه آسیاب‌ ها و آبشارهای شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران به کمیته میراث جهانی یونسکو معرفی شد و در نشست سالانه اعضای این کمیته در سال ۲۰۰۹ با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت جهانی رسید.

موزه شوش یکی از مهمترین موزه های ایران است. این موزه که در میان باغی بزرگ ساخته شده است، دارای شش تالار بزرگ است و  آثار به نمایش درآمده در آن حاصل بخشی از حفاریهای منطقه شوش و چغازنبیل می باشد. آثار این موزه به دوره پیش از تمدن عیلام تا دوران پس از اسلام تعلق دارد.

چُغازَنبیل نیایشگاهی باستانی است متعلق به تمدن ایلام که 3500 سال قبل از میلاد حکومت میکردند. چغازنبیل بخش به‌جا مانده از شهر دوراونتش است و در نزدیکی شوش (شهر باستانی) در استان خوزستان قرار دارد.

این بنا در استان خوزستان ایران، جنوب شرقی شهر باستانی شوش جای گرفته‌است. ساخت آن در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد و توسط اونتاش گال پادشاه بزرگ ایلام باستان، برای ستایش ایزد اینشوشیناک نگهبان شوش انجام شده‌است. این بنا در حمله آشور بانیپال به همراه تمدن عیلامی نابود شد و پس از آن زیر خاک از دیده‌ها ناپدید گردیده بود تا دوران کنونی که توسط رومن گریشمن ایلام‌شناس فرانسوی خاکبرداری گردید. بلندی آغازین آن ۵۲ متر و ۵ طبقه بوده‌ است. امروزه ارتفاع آن ۲۵ متر و تنها ۲ طبقه و نیم از آن باقی مانده ‌است. زیر بنای چغازنبیل یک مربع ۱۰۵ متر در ۱۰۵ متر است، یعنی دو برابر یک زمین فوتبال.
این سازه در ۱۹۷۹ اولین اثر تاریخی از ایران بود که در فهرست میراث جهانی یونسکو جای گرفت. جامعه بین‌المللی برای آن ارزش استثنائی و جهانی قایل است.
خاورشناسان چغازنبیل را نخستین ساختمان مذهبی ایران می‌دانند. زیگورات چغازنبیل بزرگترین زیگورات جهان است.

این کاخ در شهر باستانی شوش و در محوطه قلعه شوش قرار دارد. شوش واقع در استان خوزستان یکی از قدیمی ترین سکونتگاه های شناخته شده جهان است، نخستین آثار یک دهکده مسکونی در آن مربوط به ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد هستند. طبق اسناد باستانی شوش از مهمترین و باشکوه ترین شهرهای باستانی ایران و جهان بوده است و فعالیت های باستانشناسی در آن هنوز ادامه دارد.  آپادانا نام یک قلعه نیست، بلکه نام باستانی بناهایی است که با تالارهای ستون دار شناخته می شدند. بهترین نمونه های آپاداناها را در تخت جمشید و کاخ شوش می توانید ببینید. کاخ آپادانا در شوش که بدون شک از دیدنیهای استان خوزستان است به دستور داریوش بزرگ پادشاه هخامنشی در حدود سال های ۵۱۵_۵۲۱ پیش از میلاد روی آثار و بقایای عیلامی بنا نهاده شد. این کاخ قصر زمستانی شاهان هخامنشی بوده است. کاخ آپادانا شوش با مساحت ۱۰۴۳۴ متر از واحدهای مختلفی مانند تالار بار عام، حرم سرا، دروازه و کاخ پذیرایی و همچنین سه حیاط مرکزی تشکیل شده است. دیوارهای داخلی کاخ با آجر لعابدار منقوش با طرح های سپاه جاویدان، شیر بالدار و نقش گل نیلوفر آبی مزین بوده اند که بقایای به جای مانده آنها در موزه های خارجی و داخلی نگهداری می شوند. این کاخ در حفاری‌های بین سال‌های ۱۳۱۱ تا ۱۳۱۴ از زیر خاک بیرون آوره‌شد و پس از ۷۰ سال در سال ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی ایران به شمارهٔ ۳۹۸۱ به ثبت رسید. این مکان در سال 2015 نیز به ثبت جهانی رسید.

عمارت و باغ اکبریه، یکی از بناهای تاریخی شهر بیرجند است. این بنا در دوره قاجاریه و توسط شوکت الملک در دو طبقه ساخته شده‌است. این باغ در انتهای خیابان معلم در روستای اکبریه دربیرجند مرکز استان خراسان جنوبی می باشد، واقع شده است.این باغ با گسترش شهری بیرجند اکنون در داخل شهر قرار گرفته است. این بنا شامل تالار آیینه، گنبد کلاه فرنگی، تزئینات مقرنس لانه زنبوری و رسمی بندی که صرفاً جهت پذیرایی از نمایندگان سیاسی داخلی و خارجی مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است.
این باغ در نشست سی و پنجم یونسکو در سال ۲۰۱۱ میلادی به عنوان میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید و در ۲۰ خردادماه سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.