قلعه ضحاک عجب شیر

آدرس:
آذربایجان شرقی، عجب شیر٬ 25 کیلومتری عجب شیر، منطقه نمونه گردشگری قلعه چای٬ حد فاصل روستاهای بارازلو و ینگجه (نزدیک به روستای ینگجه)
چکیده: قلعه ضحاک عجب شیر

قلعه چای از مناطق نمونه گردشگری آذربایجان شرقی است که در شهرستان عجب شیر واقع است و سالانه گردشگران و علاقه مندان زیادی را به سوی خود جذب می کند.
منطقه گردشگری قلعه چای با فاصله 55 کیلومتری از مرکز شهرستان عجب شیر، غنی از جاذبه های تاریخی و فرهنگی میباشد که چندین جاذبه گردشگری در این منطقه وسیع گردشگری گرد آمده است. گور دخمه تاریخی نیگه چی، روستای صخره ای چهار برود و دو چشمه آب معدنی از شاخص ترین جاذبه های آن به شمار می رود.
منطقه قلعه چای در شهرستان عجب شیرهمچنین دارای پنج قلعه تاریخی و ثبت شده مربوط به هزاره اول پیش از میلاد است که شامل قلعه ضحاک، کهن دژ، جوان قلعه و قلعه حوری است.
قلعه ضحاك در شهرستان عجب شیر با بیش از سه هزارسال قدمت بر فراز كوه «منفرد» با ناگفتنی های بسیار و حكایتهای زیاد، از مكانهای مهم اقوام مانایی و مادها بوده است. این قلعه در شهرستان عجب شیر در آذربایجان شرقی یكی  از مكانهای دیدنی است كه در ارتفاع ۲۳۰۰متری از بستر رودخانه «قلعه چای » در دوران تاریخ كهن ایران زمین پا برجا بوده و آثار زیادی در داخل و پیرامون خود از دوران هخامنشیان، اشكانیان، ساسانیان و عصر تمدن اسلامی به یادگار دارد. قدمت قلعه ضحاك به اقوام مانایی و مادها برمی گردد و برای آن در تاریخ نامهای متعددی از جمله ضحاك، اژدهاك، قیز قلعه س، داش قلعه سی، باروآس، رویی دژ و قلعه گویی ذكر شده است.
قلعه ضحاک عجبشیر در سال 1386 توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با شماره 22544 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

قابل ذکر است که استان آذربایجان شرقی دارای دو قلعه ضحاک میباشد. دیگری متعلق به شهرستان هشترود است.

مشخصات کلی
نام
قلعه ضحاک عجب شیر
وجه تسمیه
مشخص نیست
قدمت
نشانه های دوران مختلف تاریخ از دوره اورارتویی و ماد گرفته تا دوره اسلامی در این قلعه موجود است
پیشنهادات
بهترین زمان بازدید
بهار و تابستان
نزدیکترین جاذبه های گردشگری
سایر مکانهای گردشگری منطقه
مسیر دسترسی
آدرس
آذربایجان شرقی، عجب شیر٬ 25 کیلومتری عجب شیر، منطقه نمونه گردشگری قلعه چای٬ حد فاصل روستاهای بارازلو و ینگجه (نزدیک به روستای ینگجه)
امکانات
دسترسی به وسایل نقلیه
دستشویی
اقامتگاه
رستوران
بوفه
امانتداری
نزدیکترین جاذبه ها و محل اقامت به قلعه ضحاک عجب شیر
متن کامل: قلعه ضحاک عجب شیر

بغیر از قلعه‌ در پای‌ كوه‌ قبرستانی‌ نیز دیده‌ میشود كه‌ در آن‌ مجسمة‌ سنگی‌ قوچی‌ قرار دارد و در كنار قبرستان‌، روستایی‌ به‌ نام‌ ینگجه‌ واقع‌ شده‌ است‌. در دیوار یكی‌ از خانه‌های‌ روستای‌ ینگجه‌ قوچ‌ سنگی‌ مقبره‌ای‌ كار گذاشته‌ شده‌است‌، «راولین‌ سون‌» با تكیه‌ بر توصیفهای‌ اهل‌ محل‌، آن‌ را به‌ دوره ساسانی‌ متعلق‌ دانسته‌ است‌. با در نظر گرفتن‌ بقایای‌ موجود از برجهای‌ نیم‌ استوانه‌ای‌، بنام‌ دروازه‌ این‌ قلعه‌، احتمال‌ می‌رود كه‌ نظر مذكور صحیح‌ باشد. روبنای‌ دیوارها كه‌ از سنگهای‌ مكعب‌ مستطیلی‌ شكل‌، تركیب‌ شده‌ است‌، یادآور پوشش‌ دیوارهای‌ ساسانی‌ در تخت‌ سلیمان‌ است‌. ولی‌ سفالهایی‌ كه‌ تاكنون‌ از داش‌ قلعه‌ ضحاك‌ بدست‌ آمده‌ است‌ همگی‌ مربوط‌ به‌ سده‌های‌ 11 و 12 میلادی‌، یعنی‌ دوره‌ اسلامی‌ است‌. با این‌ حال‌، حجاریها و جاسازیهائی‌ كه‌ در سنگ‌ كوه‌ كنده‌ شده‌ است‌ (هر چند كه‌ از لحاظ‌ چگونگی‌ وضع‌ خود با موارد مشابه ‌اورارتوئی‌ تفاوتهایی‌ دارد و نیز قطعه‌ سنگی‌ كه‌ به‌ شكل‌ ستون‌ از كوه‌ درآورده‌اند و شاید زمانی‌ مذبح‌ بوده‌ است‌)، همگی‌ دلائلی ‌است‌ بر اینكه‌ محل‌ را به‌ دوره پیش‌ از اسلام‌ هم‌ متعلق‌ بدانیم‌.

به گفته تاریخ نویسان، این قلعه كه به عنوان یك دژ استفاده می شد، از سه طرف مشرف به پرتگاه بوده و دیوارهای آن مزین به كنده كاریهای متعدد است. این قلعه دارای مخازن سنگ، آب انبار، آسیاب ، سالن شورا، حمام و دهها آثار دیگر است.

تعیین‌ زمان‌ بنای‌ اطاقهائی‌ كه‌ نیمی‌ از آن‌ بی‌ سقف‌ در زمین‌ كنده‌ شده‌ و نیم‌ دیگر در سنگ‌ (كنگلومرای‌) كوه‌ به‌ صورت‌ حفره‌ای ‌درآورده‌ شده‌ است‌ به‌ دشواری‌ ممكن‌ است‌. اغلب‌ این‌ حفره‌ ها چاله آبی‌ هم (آب‌ انبار) دارند. همچنین‌ بر دیوارهای‌ این‌ حفره‌ های‌ سنگی‌، طاقچه‌ های‌ كوچكی‌ كنده‌اند.

ناگفته نماند که در اين قلعه برجي‌ وجود دارد که از خشت‌، ساخته‌ شده‌ و صرفنظر از استحکام‌ دروازه قلعه‌، تنها برج‌ دفاعي‌ کل قلعه به‌ شمار مي‌ رود چرا که اطراف‌ قلعه  پرتگاه‌ بوده و نيازي‌ به‌ استحکام‌ بيشتري نبوده‌ است‌.

قدمت قلعه با توجه به پلان موجود و تکه سفال‌های پراکنده در سطح آن به دوره اورارتویی، اشکانی، ساسانی و قرون میانه اسلامی می‌رسد.

قلعه ضحاک عجبشیر 700 متر طول،300 متر عرض و80 متر ارتفاع دارد و دارای 3 حصار داخلی، میانی و بیرونی است.

این قلعه آب انبارهای متعددی دارد که در بعضی از آنها کانال‌هایی به صورت لوله‌کشی حفر شده است. مصالح به کار رفته در این قلعه، بیشتر لاشه سنگ، آجر و ملاط آهک است.

در قسمت جنوب‌ شرقی قلعه، آثار دیواری خشک‌ چین دوران اورارتویی به چشم می‌خورد و در انتها و شمال‌غرب آن بنایی به شکل برجک دیده می‌شود که از معماری آن مشخص است که این قسمت از قلعه به دوره اسلامی مربوط است.

داش قلعه سی را می توان پس از مدتها ها صعود از تخته سنگهای لغزنده و معابر پلكانی صعب العبور به شكل بنایی با طاق قوسی از سنگ خارا با لایه ای از كاشی های لاجوردی به صورت شگفت انگیزی مشاهده كرد.

موقعیت مكانی این قلعه طوری است  كه مهاجمان امكان تخریب آن را نداشته و دستگاههای قلعه كوب آن زمان به لحاظ شیب كوه قادر به تخریب و تصرف قلعه نبودند. در مسیر دژ ضحاك  انواع غارها وحفره های كنده شده در سینه كوه جلب نظر می كند كه ایجاد آن به دست انسان آن روز خود یكی از شگفتی های دژ محسوب می شود.

آب‌ چشمه‌ ای‌ كه‌ در دامنه‌ كوه‌ مقابل‌ قرار دارد با فشار متوسط‌ لوله‌ هایی‌ كه‌ در زمین‌ كار گذاشته‌ شده‌اند از روی‌ پشتة‌ مابین‌ گذشته‌ و به‌ ارتفاع‌ قلعه‌ می‌رسد.

مسیر لولة‌ آب‌ از روی‌ بستری‌ كه‌ در زمین‌ به‌ وضوح‌ نمایان‌ است‌ معلوم‌ می‌گردد به‌ علاوه‌ تكه‌ های‌ متعددی‌ از لوله‌ های‌ گلی‌ و بقایائی ‌از قالب‌ سنگی‌ كه‌ با بی‌قیدی‌ از بستر كنده‌ شده‌ است‌ در اطراف‌ دیده‌ می‌ شود.
بستر لوله‌ به‌ عرض‌ 50 سانتی‌متر و عمق‌ حداقل‌ یك‌ متر بوده‌ است‌. لوله‌های‌ گلی‌ تقریباً از تكه‌ های‌ خورد تكمیل‌ شده‌ در یكدیگر رفته‌ و در بستر قرار گرفته‌ اند. تكه‌ سنگی‌ آهكی‌ كه‌ شاید تكه‌ای‌ از لوله‌ های‌ سنگی‌ باشد كه‌ در كنار هم‌ چیده‌ شده‌ و كمی‌ هم‌ در یكدیگر فرو رفته‌ است‌، در روی‌ پشته‌ رابطه‌ به‌ دست‌ آمده‌ است‌.
گمان‌ می‌ رود كه‌ این‌ تكه‌ سنگ‌، جزئی‌ از یك‌ قطعه‌ رابط‌ لوله‌كشی‌ باشد. طرف‌ گشادتر سوراخ‌، برای‌ جایگزین‌ كردن‌ انتهای‌ لوله‌ گلی ‌بوده‌ در حالی‌ كه‌ از طرف‌ تنگتر آن‌، آب‌ جریان‌ داشته‌ و لوله‌ ای‌ را در نمی‌ گرفته‌ است‌. این‌ قطعه‌ سنگ‌ از طرف‌ سوراخ‌ باریكتر در فرورفتگی‌ های‌ سنگی‌ پهلوئی‌ وارد شده‌ است‌. تكه‌ سنگ‌ یافت‌ شده‌ نیمی‌ از قطعة‌ رابطی‌ بوده‌ كه‌ با نیمة‌ دیگر خود انتهای‌ لوله‌ گلی‌ را در برمی‌گرفته‌ است‌ و از انتهای‌ دیگر در سنگ‌، یك‌ تكه‌ توخالی‌ مجاور فرو رفته‌ است‌.

از چند سال گذشته نیز کاوشگران میراث فرهنگی در حال مطالعه این قلعه باستانی و عجیب هستند. متأسفانه‌ این‌ قلعه‌ نیز از تاراج‌ و كندوكاو های‌ غیرمجاز در امان‌ نبوده‌ و فضای‌ اطراف‌ قلعه‌ پوشیده‌ از حفره‌هایی‌ است‌ كه‌ توسط‌ غارتگران‌ برای‌ بدست‌ آوردن‌ عتیقه‌، زیرورو شده‌ است‌.تاكنون هیچ اقدامی برای مرمت و بازسازی و جلوگیری از تخریب وحفاریهای غیرمجاز سودجویان صورت نگرفته و انگار این قلعه به بوته فراموشی سپرده شده است . با اندك توجه می   توان این قلعه را از نابودی و زوال نجات داد ودر   صورت  ایجاد راه دسترسی مناسب فرصتی بی نظیر برای گردشگران  و جهانگردان برای استفاده از مواهب طبیعی و آثار تاریخی این قلعه ایجاد كرد. هم اكنون اهالی روستاهای همجوار به عنوان بازوان میراث فرهنگی نقش عمده ای را درحفاظت از این قلعه باستانی ایفا می كنند.



موقعیت مکانی قلعه ضحاک عجب شیر:

قلعه ضحاک عجب شیر در استان آذربایجان‌شرقی، 25 کیلومتری شهرستان عجبشیر، بخش قلعه چای، دهستان کوهستان، شرق روستای بارازلو قرار دارد.

این قلعه در منطقه نمونه گردشگری قلعه چای و در حد فاصل روستاهای بارازلو و ینگجه (نزدیک به روستای ینگجه) واقع شده است.



منابع:
eachto.org
ostan-as.gov.ir
ordup.com/cities
mehrnews.com
fayazii.blogfa.com
ajabshir.mihanblog.com
hamshahrionline.ir
ajabshiriau.ac.ir

اااا (کاربر عضو نشده)
1398-07-03 21:55
واقعا بی نظیر و عجیبه ای کاش بشه جایی که بهش رسیدگی میشع
شما هم می توانید در این مورد نظر دهید: