در غرب بازار وکیل شیراز و در انتهاى راسته شمشیرگرها مسجد وسیع بسیار زیبایى بنا شده است که به نام مسجد سلطانى وکیل یا مسجد وکیل شهرت دارد. این بنا یکی از بناهای زیبا و بسیار مستحکم دوره زندیه میباشد که از لحاظ هنری و معماری دارای اهمیت زیادی است.این مسجد به دستور کریمخان زند ساخته شده است. طرح این مسجد دو ایوانی بوده و دارای دو شبستان جنوبی و شرقی است.
این بناى تاریخى به شماره 182 در تاریخ 18 تیرماه 1311 در فهرست آثار ملى ایران به ثبت رسیده و تحت مراقبت و حفاظت این سازمان است.
این باغ و عمارت آن از جمله زیباترین و ارزشمندترین آثار دوره قاجاریه محسوب میگردد. این مکان در دوره قاجاریه به بیرونی معروف بوده و با عمارت اندرونی که همان خانه زینت الملوک بوده و در طرف غرب آن بنا قرار گرفته کوچه ای فاصله داشته است که توسط راه زیرزمینی بدان راه می یافتند.این عمارت از نظر هنرهایی از قبیل آینه کاری، شیشه کاری، نقش پردازی، منبت کاری، حجاری، گچ کاری و مقرنس کاری بکار رفته در آن از زیباترین بناهای این دوره در شیراز میباشد.
این باغ در اردیبهشت ماه ۱۳۵۳ با شماره ۱۰۷۳ به ثبت تاریخی رسید.
باغ دلگشا يکي از باغهاي تاريخي شيراز بوده و در کنار آرامگاه سعدي قرار دارد. قدمت اين باغ به زمان ساسانيان ميرسد. تیمور پس از دیدن آن، در سمرقند باغی را به همین نام بنا کرد. اين باغ در زمان صفويه از جمله باغهاي مشهور شيراز به شما ميرفته و در اين باغ عمارتهايي مربوط به دوره قاجاريه ديده ميشود. سراسر این باغ را درختان نارنج و اندکی پرتقال فرا گرفته است. این درختان از میانههای فروردین تا میانههای اردیبهشت به بار مینشینند و شکوفههای سفید و زیبای آنها بوی خوش دلانگیزی را در هوا میپراکند.
نخستین کلاه فرنگی در ایران نیز در اين باغ به ثبت رسيده است. باغ دلگشا در سال 1381 به شماره 912 به ثبت آثار ملی ایران رسید.
در شمال غربی شهر شیراز ودرکنار شهر باغ زیبای تاریخی باقی مانده که به باغ ارم معروف است. باغ ارم باغ ایرانی تاریخی منحصربفرد است که درسی وپنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو درسال 2011 در فهرست میراث جهانی ثبت گردید و شامل چند بنای تاریخی هنری نفیس و باغ گیاه شناسی می شود.
در میان درختان سرو این خیابان سرو بلند قامتی است که از دور جلب توجه میکند و بعلت موزون بودن آن آنرا سروناز میخوانند. تاریخ شناسان قدمت این سرو را هزار سال تخمین میزنند. عمارت این باغ متعلق به دوره قاجار است و کاشیکاری پیشانی ایوان مرکزی و اطراف آن از جالبترین کاشی کاری های دوره قاجاریه محسوب می شود که نمونه آن در سایر بناهای دوره قاجاریه دیده نمی شود .
گرمابه قجر به دستور شاه عباس دوم صفوی توسط امیر گونه خان قاجار قزوینی از سرداران شاه عباس در سال ۱۰۵۷ ه.ق ساخته شده است. نخست حمام شاه نام داشته است و در دوره قاجار به دلیل آنکه بانی ساخت آن از خاندان قاجار بوده به حمام قجر تغییر نام یافت. هم اکنون موزه مردم شناسی قزوین در این مکان دایر است.
این اثر در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۲۶۰۱ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد النبی یا مسجد شاه معروف به مسجد سلطانی از مساجد باشکوه شهر قزوین است. مسجد النبی پس از انقراض صفویه در اثر بی توجهی، به ویرانه تبدیل شد تا اینکه به فرمان فتعلیشاه قاجار از نو ساخته شد. این مسجد با ۱۴ هزار مترمربع مساحت، از نظر گستردگی صحن و شبستان ها و شیوه معماری در نوع خود منحصر به فرد است.
مسجد النبی با شماره ۱۲۲ در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قزوین از نظر تعداد جاذبه های تاریخی جزو پنج شهر نخست ایران محسوب میشود. مجموعه بازار قزوین با معماری جالب و قدیمی خود، یکی از مکان های دیدنی شهر قزوین است. این بازار دارای قدمتی چند سده ای است و بنای کنونی آن یادگاری از دوره های صفویه و قاجاریه می باشد. ساختار و معماری بازار قزوین زیبایی سحر انگیزی دارد. آجر به همراه کاشی به صورت استادانه ای در معماری بخش های مختلف بازار مورد استفاده قرار گرفته است.
بازار قزوین با شماره ۱۰۲۱ در تاریخ ۵ دی ۱۳۵۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سرای سعدالسلطنه به دستور سعدالسلطنه (متوفی ١٣٢٥ﻫ . ق )حاکم وقت قاجاریه قزوین ساخته شد. این کاروانسرا دارای محوطه تاریخی بسیار زیبا است که در حال حاضر بزرگ ترین مجموعه کاروانسرایی شهری قزوین محسوب می شود که در عهد قاجار و در زمان ناصر الدین شاه توسط سعدالسلطنه، فرماندار وقت قزوین بنا شده است. کاروانسرای سعدالسلطنه بزرگترین کاروانسرای درون شهری ایران و یکی از معدود کاروانسرا های ایران است که دارای چندین حمام، سرا، تیمچه، شترخان، راسته، چهارسوق، مسجد، چایخانه و … می باشد. نقش این کاروانسرا در گذشته به عنوان یک سرای بازرگانی بوده است.
این اثر تاریخی ابتدا در تاریخ ۱۳۱۶/۹/۱۷ با شماره ثبت ۱۰۲۱ در زیر مجموعه بازار قزوین ثبت شد، سپس در مورخ ۱۳۷۷/۵/۱۱ با شماره ۲۰۸۹ به صورت مجزا به نام کاروانسرای سعدالسلطنه ثبت و بعدها گرمابه سعدیه با شماره ۱۲۵۹۸ در تاریخ ۱۳۸۴/۵/۱۱ از کاروانسرا منفک گردید.
بازار قیصریه لارستان یکی از آثار مهم معماری، تجاری و تاریخی فارس محسوب میشود. زمان ساخت بازار احتمالا به اوایل قرن هشتم هجری بر میگردد. این بازار مجموعه ای نفیس و پرتنوع از معماری قدیم است و قدیمی ترین بازار ایران به شمار می آید. جلوه های بارزی از شیوه ها و شگردهای معماری گذشته از پیش از صفویه، تا قاجاریه در این مجموعه تاریخی بچشم می خورد.
جالب است که بدانید بازار وکیل شیراز از بنای بازار قیصریه لار الگو برداری شده با این تفاوت که بازار وکیل از آجر، و بازار قیصریه لار از سنگ ساخته شده است.
بازار تاریخی قیصریه لارستان در سال ۱۳۱۷ به شماره ۳۱۵ در فهرست ملی به ثبت رسید.
شهر در خاک خفته زوزن که روزگاری زادگاه سياستمداران، وزرا، شاعران و فقها بوده، قرنهاست که بنایی باشکوه و منحصر به فرد را در خود جای داده است. مسجد ملک زوزن مربوط به سده هفتم هجری قمری است که در شهرستان خواف واقع شده و دارای آجر کاری و کاشیکاری های بسیار زیبا و نفیس است. این مکان در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ با شمارهٔ ثبت ۳۴۰ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد ملک زوزن که به سبک خراسانی ساخته شده، از مساجد دو ایوانی عهد خوارزمشاهیان است که توسط ملک قوام الدین زوزنی، روی بقایای مسجد قبلی، در سال ۶۱۶ هجری ساخته شده است.
طبق کاوشها و بررسی های باستان شناسی که در محدوده شهر تاریخی زوزن انجام گرفته، آثار و شواهدی از قرون اولیه اسلام تا دوران ایلخانی بدست آمده است که بیانگر تاریخ و تمدن این منطقه است. عمده آثار بدست آمده در شهر ویران شده زوزن مربوط به سدهٔ ۴ تا ۷ ه.ق است. این شهر در ۳۰ شهریور ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۱ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
