روستای گیلوان دقیقاً در مرز استان‌ های اردبیل و گیلان، بین شهرهای خلخال و رشت واقع شده است.

گورستان باستانی روستا کشف شده در منطقه خانقاه گیلوان، نشانگر بومی بودن قوم گیلوان در این روستاست. مردم روستای گیلوان به زبان‌ های تاتی و تالشی سخن می‌ گویند. نژاد مردم گیلوان از نژاد تات یهودی است.

ارتفاع این روستای کوهپایه‌ای از سطح دریا ۱۰۸۰ متر است و آب و هوای آن در زمستان‌ ها سرد و در تابستان‌ ها معتدل است.

روستای کزج جزو 12 روستای هدف گردشگری اردبیل و 10 روستای دارای بافت با ارزش معماری سنتی در كشور محسوب می‌شود. نام آن برگرفته از كلمه «كزه» یعنی چوبدستی است.اسم کزج در برخی از لغتنامه ها به انگورستان نیز معنی شده است.

معماری این روستا پلکانی است. آنچه این روستا را حائز اهمیت ساخته است علاوه بر معماری منحصر به ‌فرد، علاقه اهالی به حفظ این نوع معماری و تاكید بر حفاظت و حراست از سنن، آداب، رسوم و فرهنگ گذشته این خطه است.

روستای گردشگری کزج روستای کزج در ۱۵ کیلومتری شمال‌ غربی هشجین در استان اردبیل واقع است. بافت سنتی، معماری خاص اماکن مسکونی، قرار گرفتن در کوهپایه، بهره مندی از طبیعت بکر و زیبا، جاری شدن رودخانه قزل اوزن درست از بین باغات روستا، قدمت و پیشینه تاریخی و صنایع دستی موجب گردیده است که این روستا به یکی از جاذبه های توریستی استان اردبیل تبدیل گردد. باغداری و دامداری و کشاورزی شغل عمده اهالی این منطقه میباشد. فاصله این منطقه از خلخال ۵۷ کیلومتر و از هشتجین ۱۷ کیلومتر میباشد. رودخانه قزل اوزن از ۱ کیلومتری غربی این روستا می‌گذرد، این خانه های روستا بافتی شبیه شهر تاریخی و توریستی ماسوله پدید آورده‌است. آنچه این روستا را حایز اهمیت ساخته علاوه بر معماری علاقه اهالی به حفاظت و حراست از سنن، آداب، رسوم و فرهنگ گذشته این خطه است.

غار یخگان در سازندهای آهكی بر اثر انحلال و تشکیل اشکال فرسایشی آون و تخریب دیواره آونها تشكیل گردیده است. غار یخگان به دلیل ویژگی های منحصر به فرد در سطح جهانی نیز دارای شهرت میباشد.

هوای داخل غار در زمستان گرم و در تابستان سرد بوده و با تشکیل بلورهای یخ به صورت قندیل و ورقه های نازك در سطح دیوارها و سقف غار، خاصیت متمایزی به غار یخگان می بخشد. فضای داخل غار در زمستان نیز گرم است که برای استراحت موقت چوپانان مورد استفاده قرار می گیرد.

به دلیل وجود دریچه های سنگی و صخره ای غار و طی مسیر هوا از داخل آن دریچه ها که نزدیک به هشت متر داخل زمین است هوای جریان یافته بر روی صخره های موجود رطوبت تولید کرده و روی سنگها شروع به یخ زدن  می کند.ویژگی منحصر به فرد غار یخگان موجب شده است اهالی ساکن در محدوده آن از این غار به عنوان یخچالی در فصول گرم سال استفاده کنند. قندیلهای یخ تشکیل شده غار در تابستان مورد استفاده اهالی است.

هوای غار به وسيله دودکشی که به بيرون از غار راه دارد تامين می‌شود و در داخل آن هيچگونه کمبود اکسيژن مشاهده نمی‌شود.

این منطقه طی آگهی رسمی شماره 19496-12 مورخه 15/05/1381 از تاریخ 15/05/1381 بعنوان اثر طبيعي ملي يخگان به تصویب شورای عالی حفاظت محیط زیست کشور رسیده است.

خفاش كه پستاندار معمول غارها مي باشد به علت هواي سرد و مرطوب در اين غار مشاهده نمي شود. از سایر جانوران غارزی نیز هنوز نمونه ای مشاهده نگردیده است.

روستای باستانی ماجلان با مردمانی خونگرم یکی از روستاهای بسیار زیبا و دیدنی کشور عزیزمان ایران است.

این روستا در جنوب شرقی استان اردبیل واقع درشهرستان خلخال از توابع بخش شاهرود قرار دارد.

روستای ماجلان به دلیل نزدیکی به ماسوله و بافت آن به عنوان روستای هدف گرشگری برگزیده شده است.

گفتنی است علاوه بر روستای ماجلان روستاهای برندق، اندبیل، خوجین به دلیل طبیعت زیبا وروستای  کزق به دلیل نوع معماری ازسوی سرپرست اداره میراث فرهنگی وگردشگری خلخال به عنوان روستاهای هدف گردشگری معرفی شده اند.

روستای زیبای اسبو در بخش شاهرود شهرستان خلخال استان اردبیل واقع است.

آبشار نره گر اسبو حدود 37 کيلومتري جنوب شرق خلخال و در نزديکي روستاي اسبو واقع شده است. اين آبشار در نهايت زيبايي، از يک چشمه پرآب سرازير شده پس از سيراب کردن باغات روستاي اسبو، به رودخانه شاهرود مي ريزد، اين آبشار با حدود نيم ساعت پياده روي از روستاي اسبو قابل دسترسي است.

برای رسیدن به این آبشار ، پس از گذر از داخل روستا و طی مسیری در حدود ۲ کیلومتر که بصورت صعب العبور بوده و فقط بصورت پیاده و سربالایی است، به این آبشار می رسیم . منبع آب این آبشار از برف زمستانی باریده شده بر فراز کوههای که این آبشار در دامنه آن جریان دارد تامین می شود و با وجود بارندگی های خوب فصل بهار ، اگر برف خوبی در زمستان نبارد ، میزان آب آن کم خواهد بود.

این آبشار در ارتفاع ۱۹۰۰ متری از سطح آبهای آزاد قرار دارد. درختان انبوه گردو در این منطقه به وفور دیده میشود.

روستای نمهیل یکی از زیباترین روستاهای بخش خورش رستم است که توریستی بوده  و در منطقه به بهشت گمشده معروف است. خورش رستم شهرستان خلخال، به مرکزیت شهر هشجین در جنوب غربی این شهرستان واقع است و شامل دو دهستان خورش رستم شمالی و خورش رستم جنوبی است.

روستای نمهیل در کنار رودخانه قزل اوزن واقع شده و گرمسیر بودن این روستا امکان پرورش و تولید انواع محصولات سردرختی از جمله انجیر، انگور، زردآلو، انار، زیتون، بادام و سایر میوه های گرمسیری را فراهم کرده است.

جاجیم تولیدی در روستای نمهیل یکی از صنایع دستی مشهور خلخال و استان اردبیل است.

پنجاه درصد از روستاهای هدف گردشگری استان اردبیل در شهرستان خلخال واقع شده است.

در حال حاضر در سرزمین کهن و پهناور ایران چندین قلعه به نام قیز قلعه سی یا قلعه دختر و نیز چندین روستا و چندین پل قدیمی با همین نام وجود دارد اما از منظر گردشگری، شاید «قیز قلعه سی بیله سوار» از زیباترین این قلعه ها باشد.

قئز قلعه سی (قلعه دختر) مربوط به دوران اشکانیان و ساسانیان است و در شهرستان بیله سوار، کنار رودخانه برزند واقع شده است. این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۴۵ با شمارهٔ ثبت ۶۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

طراوت آب و هوا به همراه طبیعتی چشم نواز و مسحور کننده در دامنه های چشم نواز کوه سرافراز سبلان همان کیمیای حیات بخش استان اردبیل است، خصوصیات منحصربه فرد و خارق العاده طبیعت این استان با تمام وجود در پیشانی ایران زمین به نمایش گذارده شده و هر فردی با قرار گرفتن در پهنه طبیعت بی همتای این استان، ناباورانه دو حس متضاد هیجان و آرامش را در کنار هم تجربه می‌کند. استان اردبیل با طبیعت زیبا، دشتهای سرسبز و چشمه های آبگرم سبلان خاطره ساز بوده و دیدن آثار شگفت انگیز و تاریخی، همچنین  گردش در روستاهای این استان سرزندگی و شادابی را با خود به همراه می آورد.

قلعه خسرو در ۳۰ کیلومتری شمال غرب اردبیل قرار دارد. این قلعه که با شیوه خشکه چین سنگی (با مصالح سنگی بدون استفاده از ملات)ساخته شده‌است، به دوره مفرغ جدید (۱۷۰۰ تا ۱۴۵۰ سال پیش از میلاد) تعلق دارد. در اواخر عصر آهن 3 این قلعه کاملا متروک شد و استقرار در آن به قلعه دیگری که متعلق به دوره هخامنشی است ، منتقل شد . این قلعه هخامنشی در حدود 700 متری قلعه خسرو قرار دارد.

گورستان کوچکی نیز شامل 10 تا 20 گور در کنار قلعه ‌های هفت‌ گانه وجود دارد که تعداد کم قبور آن نشان‌ گر اقماری بودن این قلعه ‌ها است .

خانه میر فتاحی مربوط به دوره قاجار است و در اردبیل، میدان امام حسین، انتهای کوچه حسینی واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۶۶۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این بنا در بدو تاسیس حدود ۱۷۰۰ متر مربع بوده که شامل دو باب خانه اندرونی و بیرونی بوده است. خانه اندرونی در زمینی به مساحت ۱۱۰۰ مترمربع بوده که مرحوم حاج میرآقا و برادرش حاج میرمحسن در آن سکونت داشته‌اند که با مرور زمان تفکیک و نوسازی شده و از بین رفته است و عمارت بیرونی در زمینی به مساحت ۶۱۸ مترمربع بوده که به آقای حاج میرآقا تعلق داشته و جهت برگزاری مراسم مذهبی و روضه‌خوانی و احسانات امام حسین (ع) کاربری داشته است و در حال حاضر همین قسمت بیرونی عمارت، بصورت موزه مفاخر دینی مرمت گردیده و مورد استفاده می‌ باشد.