آب انبار مسجد جامع قزوین قدیمی ترین آب انبار قزوین است که مربوط به دوره صفویه است و در اواخر سدهٔ یازدهم هجری ساخته شده است. این آب انبار در خیابان سپه، قدیمی‌ ترین خیابان قزوین، در جلوخان مسجد جامع کبیر سر کوچه واقع شده‌ است و دارای کتیبه‌ ای از سنگ مرمر و به خط نستعلیق است که تاریخ ۱۰۹۳ ه‍.ق روی آن ذکر شده ‌است.

این اثر در تاریخ ۱۳۷۷/۰۵/۱۱ با شمارهٔ ثبت ۲۰۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

کلیسای کانتور معروف به «برج ناقوس» در جنگ جهانی دوم در زمان اشغال ایران به دست روس‌ ها در شهرستان قزوین ساخته شد. این كلیسای كوچك مانند سایر كلیساها دارای طرحی چلیپایی است و محراب آن رو به شرق است. بالای آن برج ناقوس كلیسا با ارتفاع حدود یازده متر به چشم می خورد. هال شامل نمازخانه و محراب است و در دو طرف آن دو فضای مستطیل شكل قرار دارد . درحیاط آن قبرهایی متعلق به روسها وجود دارد. این کلیسا به دلیل پلان چند ضلعی نامنظم، نمای آجری قرمز به همراه آجر لعابدار و نوآوری در فرم های تزئینی هندسی معماری کاملا متفاوتی با سایر بناهای استان قزوین دارد.

قلعه الموت در شمال غربی استان قزوین و در نزدیکی روستای گازر خان قرار دارد. شهرت این قلعه به خاطر حسن صباح مروج مذهب اسماعلیه در دوره سلجوقی است. حسن صباح پس از رانده شدن از دربار ملکشاه سلجوقی برای فراگیری اصول مذهب اسماعلیه نزد فاطمیان مصر رفت و در مدت کوتاهی به داعی کبیر ملقب شد او پس از بازگشت سر تاسر ایران را جهت پیدا کردن مقری برای فعالیت های خود زیر پا نهاد و در نهایت منطقه الموت را به عنوان مکانی برای فعالیت های خود انتخاب کرد. در مورد سال ساخت این قلعه میان مورخان اختلاف نظر است اما باید آن را متعلق به اوایل دوره اسلامی دانست. حسن صباح در سال ۴۸۲ ﮬ .ق این قلعه را تصرف و بهای آن را که معادل هزار یا سه هزار دینار طلا بود به حاکم رانده شده آن پرداخت. این قلعه در سال ۶۵۴ ﮬ.ق به تصرف هولا کو خان مغول درآمد. با تصرف این قلعه و به آتش کشیده شدن کتابخانه نفیس آن این قلعه از رونق افتاد و به زندان و تبعید گاه تبدیل شد. به دلیل حوادث طبیعی و غیر طبیعی آثار به جای مانده از این قلعه بسیار اندک است.
قلعه الموت را مردم محل «قلعه حسن» می‌ نامند. این قلعه از دو بخش غربی و شرقی تشکیل شده است. قسمت باختری که دارای ارتفاع بیشتری است به نام جورقلا (یعنی قلعه بالا) و پیلاقلا (یعنی قلعه بزرگ) خوانده می‌ شود.

قلعه الموت یکی از مهم ترین کانون های تاریخی - فرهنگی ایران از سده سوم هجری تا دوره صفویه محسوب می شود و به شماره ۷۲۵۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

عمارت چهلستون یا کلاه فرنگی یکی از آثار مهم دوره صفویه در قزوین است که در مرکز شهر قزوین و در جنوب سبزه میدان (میدان آزادی)، در میان باغ بزرگی واقع شده است و تنها کوشک باقی مانده از مجموعه کاخ های سلطنتی روزگار شاه طهماسب است. این بنا در دوره قاجاریه توسط محمد باقر سعدالسلطنه فرماندار وقت قزوین بازسازی شد و چهلستون نام گرفت.

نقاشی های دیواری طبقه اول نمونه ای از هنر نگارگری مکتب قزوین و دارای شهرت جهانی است. مکتب حاکم بر این نقاشی‌ها از تغییر و تحولات سیاسی نیز تاثیر گرفته، به نحوی که ظهور نادرشاه و مکتب افشاریه در چهل ستون دیده می‌شود. همچنین ظهور قاجار نیز در سومین لایه نقاشی‌های کاخ چهل ستون دیده می‌شد که به مرور زمان از میان رفته‌ است. این دیوارهای مزین به نقاشی و دیوارنگاره‌ ها در نوع خود منحصر به فرد بوده و وجود سه لایه دیوار نگاره حاکی از گذشت ادوار مختلف تاریخی بر آن است.
عمارت چهلستون در بهمن ماه سال ‎ ۱۳۳۴به شماره ‎ ۳۸۹در فهرست آثار تاریخی ایران ثبت شد.

این بنا هم اکنون به عنوان موزه خوشنویسی مورد استفاده قرار گرفته است.

علاقه مندان به تاریخ و علوم جغرافیا بطور حتم نام حمدالله مستوفی را شنیده اند. نویسنده و تاریخ نگار عهد ایلخانیان که آثار ارزشمند او تا به امروز شهرت خود را در میان دوست داران علوم مختلف حفظ کرده است.
مزار او در سردابی واقع شده که بر روی آن بنایی به شکل مربع ساخته اند که بیش از گنبد به هشت ضلعی مبدل شده و دور تا دور آن مقرنس کاری است. گنبد فیروزه ای مخروطی آن و کتیبه ای لاجوردی رنگ که به خط ثلث به معرفی پدران و آثار مستوفی اشاره شده است به همراه تزئینات زیبای عهد مغول در جای جای بنا، این بقعه را از سایر آثار تاریخی شهر ممتاز کرده است. این بنا با نام گنبد دراز نیز معروف می باشد.

این اثر در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ با شمارهٔ ثبت ۳۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مسجد جامع قزوین یا مسجد جامع عتیق یا مسجد جامع کبیر از بزرگ‌ترین مساجد ایران و کهن ترین مسجدجامع ایران است. بنای نخست آن برروی آتشکده ای ازدوران ساسانیان ساخته شده است که آتشکده دربخش ایوان جنوبی بوده است. این مسجد چهار ایوانی به فرمان هارون الرشید در سال ۱۹۲ هجری ساخته شده است. در یورش مغولان به قزوین بخشی از آن، ازجمله ایوان جنوبی تخریب گشته ولی در دوره های پسین ترمیم گردیده است.
آثار معماری چند دوره در این بنا مشاهده می‌ گردد که بعد از قسمت مربوط به دوره ساسانی، قدیمی‌ ترین بخش آن متعلق به سده دوم اسلامی است. ایوان‌ ها در دوره صفوی بازسازی شده اما ایوان شرقی در دوره قاجار مرمت گردیده است.
این مسجد درسال 1310 به شماره 121 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

کاخ اردشیر بابکان، با قدمتی بالغ بر ۱۸۰۰ سال، در شهرستان فیروزآباد استان فارس واقع شده است. این مکان در دوره اردوان پنجم واپسین پادشاه اشکانی به دست اردشیر بابکان بنیادگذار سلسلهٔ ساسانی در سده ۳ میلادی ساخته شد. کاخ اردشیر در کنار چشمه آبی بنام (قمپ آتشکده) بنا شده و به آتشکده نیز معروف است. به نظر می‌ رسد ساختمان این مکان از سه بخش تشکیل شده است که می ‌توان به ایوانی مرتفع، سه تالار گنبد دار و حیاطی با دو ایوان و تالارهایی در مجاورت آن، اشاره کرد. این مجموعه به طول ۱۰۴ متر و عرض ۵۵ متر از سنگ، آهک، گچ و ساروج ساخته شده است.
این مکان با شماره ۸۹ در ۱۵ دی ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

این بنا را جالب توجه ترین ساختمان معماری دوره ساسانی می دانند. از بناهای هم ردیف آن می توان به بقایای مانده در فراش بند، کازرون، یزد خواست و سروستان اشاره کرد.

فیروزآباد چند اثر تاریخی دیگر همچون قلعه ‌دختر، شهر گور و چند سنگ ‌نگاره‌ ساسانی را نیز در دل خود جای داده است.

مجموعه نقش رجب که در فاصله دو کیلومتری تخت جمشید و بر دامنه کوه رحمت حک شده است، شامل چهار نقش برجسته ساسانی و دوکتیبه پهلوی است. نقش شاپور در کنار درباریان، نقش تاجگذاری شاپور اول، نقش موبد موبدان کرتیر، نقش تاجگذاری اردشیر بابکان نقش برجسته های این مجموعه میباشند.
وضع ظاهر افراد، آرایش موها، نوع پوشش ها و تزیینات لباسهای دوره ساسانی به خوبی در نقوش برجسته نقش رجب به نمایش درآمده اند.

قلعه دختر، نشان ظهور امپراتوری ساسانی و افول دولت اشکانی است. این دژ مستحکم و نسبتا بزرگ که بر تمام منطقه تسلط دارد، برای دیدبانی و حفاظت از پایتخت اولیه ساسانیان، شهر گور، ساخته شده است.

گنبد مدور این قلعه شاهکار معماری ایران باستان است. ابتکار معماران آن در استفاده از فیل گوش ‌ها و سه گوش ‌ها برای تحمل وزن این گنبد بسیار جالب توجه و چشمگیر است.

بزرگی بنای این قلعه، مبهوت کننده است و دیوارهای بلند آن با تمام تخریبی که صورت گرفته، هنوز باشکوه است.

اردشیر ساسانی احتمالاً این قلعه را در اواخر دوران اشکانیان و زمانی که هنوز بر اردوان پنجم، آخرین شاه اشکانیان، خروج نکرده بود ساخته‌ است.

این قلعه در  ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ بعنوان اثر ملی به ثبت رسید و در سال 2018 بعنوان اثری از آثار دوره ساسانی استان فارس در فهرست میراث جهانی یونسکو جای گرفت. در این سال هشت اثر دوره ساسانی استان فارس در فیروزآباد، کازرون و سروستان به ثبت جهانی رسیدند.

بیشاپور یکی از شهرهای باستانی ایران در کازرون و در استان فارس است که در زمان ساسانیان به سال ۲۶۶ میلادی و به دستور شاپور اول پادشاه ساسانی ساخته شده‌ و امروزه تنها ویرانه‌هایی از آن برجای مانده‌است. بیشاپور با دویست هکتار وسعت، از شهرهای مهم آن زمان بوده‌است و اهمیت ارتباطی داشته‌ است.
بیشاپور تا قرن هفتم هجری آباد و مسکونی بوده‌است و پس از آن ویران شده‌است. بیشاپور گنجینه‌ ای از آثار ارزشمند ساسانی مانند معبد آناهیتا است.
سبک معماری بنا شیوه پارتی است.
شهر تاریخی بیشاپور در تاریخ ۲۴ شهریور ماه سال ۱۳۱۰ هجری شمسی، به شماره ۲۴ در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسید.