تنگه چوگان، تنگه‌ای در نزدیکی شهر بیشاپور در کازرون است. تنگه تاریخی چوگان گنجینه ای بی نظیر از آثار و حجاری های دوره ی ساسانی می‌باشد. رود شاپور از میان آن سرچشمه می گیرد، سنگ نگاره های نقش برجسته شاهان ساسانی مانند آنچه در نقش رستم و بیستون وجود دارد در اطراف آن دیده می شود که برخی از آنها یگانه اند.

تنگه چوگان محل بازی سنتی چوگان، توسط شاهان ساسانی بوده است و غار پر آوازه شاپور و تندیس (پیکره سنگی) زیبای شاپور در میان دیوارهای غربی آن واقع شده است.

این تنگه به شماره 158 در ۱۵ دی ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و در سال 2018 نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

مجموعه میراث جهانی پاسارگاد از سازه ‌های باستانی برجای ‌مانده از دوران هخامنشی است که در شهرستان پاسارگاد در استان فارس جای گرفته‌ است.

کوروش بزرگ به سال ۵۵۰ قبل از میلاد مسیح دولت ایرانی هخامنشی را بنیان نهاد و پاسارگاد را به عنوان اولین پایتخت خود برگزید که دشتی بود پهناور و خرم که از رود پلوار سیراب می شد.
 آثاری که در این خطه دلگشا به جای مانده عبارتند از: آرامگاه کوروش (که در دوره اسلامی نیز محترم مانده و به " مقبره مادر سلیمان " مشهور شد)، برج سنگی معروف به "زندان سلیمان"، بخشی از بنا و استحکامات دفاعی "تل تخت " موسوم به" تخت سلیمان"، کاخ بار عام، کاخ اختصاصی، کاخ دروازه (که بر جرزی از آن نقش " انسان بالدار " است)، دو تک بنا و همچنین آثار یک پل و آب نماهای گلگشت یا پردیس کوروش.

پاسارگاد پایتخت اولین امپراتوری بزرگ آسیای غربی است که قلمرو حکومتش از سواحل شرقی مدیترانه و مصر تا هند کشیده شده و اولین امپراتوری است که به تفاوت‌ های فرهنگی اقوام مختلف ساکن در قلمرو حکومت خود‏، احترام می‌ گذاشت. پاسارگاد گواهی بر معماری هخامنشی و اختلاط فرهنگ‌ های گوناگون است. مجموعه سلطنتی «چهار باغ» که در پاسارگاد ساخته شده بود، تبدیل به الگویی برای معماری و طراحی در آسیای غربی شد.
در دوره اسلامی به علت عظمت سنگهای بکار رفته در مجموعه های این دشت، بناهایش را به سلیمان نبی نسبت دادند و خود پاسارگاد نیز بنام مشهد ام النبی یا مشهد مادر سلیمان معروف گشت.

این مجموعه ارزشمند در ۱۶ تیرماه ۱۳۸۳ به عنوان پنجمین اثر ایران در فهرست آثار جهانی (یونسکو) به ثبت رسید.

نقش رستم نام مجموعه ‌ای باستانی در روستای زنگی‌ آباد واقع در شمال شهرستان مرودشت استان فارس ایران است که در فاصلهٔ ۶ کیلومتری از تخت جمشید قرار دارد. این محوطهٔ باستانی یادمان ‌هایی از عیلامیان، هخامنشیان و ساسانیان را در خود جای داده‌ است و از حدود سال ۱۲۰۰ پیش از میلاد تا ۶۲۵ میلادی همواره مورد توجه بوده ‌است زیرا آرامگاه چهار تن از پادشاهان هخامنشی، نقش برجسته‌ های متعددی از وقایع مهم دوران ساسانیان، بنای کعبه زرتشت و نقش ‌برجستهٔ ویران ‌شده ‌ای از دوران عیلامیان در این مکان قرار دارند و در دورهٔ ساسانی، محوطهٔ نقش رستم از نظر دینی و ملی نیز اهمیت بسیار داشته ‌است.
قدیمی ‌ترین نقش موجود در نقش رستم مربوط به دورهٔ عیلام است که نقش دو ایزد و ایزدبانو و شاه و ملکه را به ‌تصویر کشیده بود ولی بعدها در دورهٔ ساسانی، بهرام دوم بخش ‌هایی از آن را پاک کرد و نقش خود و درباریانش را به جای آن تراشید. کعبه زرتشت بنای سنگی و بُرج‌ مانند موجود در این محوطه ‌است که به احتمال زیاد در دورهٔ هخامنشی ساخته شده بود و کاربرد آن تاکنون مشخص نشده است؛ بر سه گوشهٔ این بنا دو کتیبه از شاپور اول و کرتیر نوشته شده ‌است که از نظر تاریخی ارزش زیادی دارند. چهار آرامگاه دخمه ‌ای در سینهٔ کوه رحمت کنده شده ‌اند که متعلق به داریوش بزرگ، خشایارشا، اردشیر یکم و داریوش دوم هستند که همهٔ آنها از ویژگی‌ های یکسانی برخوردارند.

اردشیر بابکان نخستین کسی ا‌ست که در این محوطه، سنگ ‌نگاره ‌ای تراشید و صحنهٔ تاجگیری ‌اش از دست اهورامزدا را ثبت کرد. پس از وی نیز شاهان ساسانی صحنه های تاجگذاری‌ خود یا شرح نبردها و افتخارتشان را بر سینهٔ کوه نقش کردند. اینکه اردشیر و پسرش شاپور دوم نقش ‌برجسته‌ هایی را در کنار نقش ‌برجسته ‌های همتایان هخامنشی خود در نقش رستم تراشیدند، احتمالاً نشان از راهکردی فرهنگی و سیاسی در تقلید از گذشته داشته ‌است.

سعدی شیرازی از شعرای بزرگ قرن هفتم هجری شمسی برابر با قرن سیزده میلادی است. سعدی در خانقاهی که محل زندگیش بود و اکنون آرامگاه اوست به خاک سپرده شده است. مهمترین آثار وی گلستان و بوستان میباشد که شامل حکایتهای پند آموز و شیواست. آثار او به زبانهای آلمانی و فرانسوی ترجمه شده است.

محسن فروغی معمار مدرن ایرانی طرح آرامگاه امروزی سعدی را در سال 1330 طراحی کرد.

حمام وکیل در دورهٔ زندیه توسط کریم خان زند ساخته شد. این حمام در کانون شهر شیراز و نزدیک بناهای دوره زندیان، همچون ارگ وکیل، بازار وکیل و مسجد وکیل جای گرفته است. از بخش‌ های تماشایی این حمام، بخشی به نام شاه ‌نشین است که ویژهٔ شاه بود. این بنا با شمارهٔ ۹۱۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌است. در بهمن ۱۳۹۴ کنسرت گروه سازهای زهی لایپزیگ آلمان نیز در حمام وکیل شیراز اجرا شد.

ارگ کریم‌خان که با نام زندان کریم‌خان نیز شناخته می‌شود، در سال ۱۱۰۸ هجری قمری و به دستور کریم‌خان زند، موسس سلسله‌ی زندیه در شیراز ساخته شد. این بنا که از برجسته‌ترین آثار معماری دوران زندیان به شمار می‌رود، هرساله گردشگران بسیاری را به خود جذب می‌کند.
ارگ کریم خان در مرکز شهر شیراز قرار دارد. پس از اینکه کریم خان زند شیراز را به عنوان پایتخت خود و این مکان را به عنوان مکان زندگی خود انتخاب کرد، به ارگ کریمخان معروف شد. ارگ در خارج دارای ۴ دیوار بسیار بلند ۱۲ متری است که با ۴ برج آجری دایره‌ای شکل با ارتفاع ۱۴ متر و با زاویه‌ی ۹۰ درجه به هم متصل شده‌اند.

در زمان سلطنت سلسله پهلوی از ارگ به عنوان زندان استفاده شد که آسیبهایی به آن وارد شده است. در سال ۱۳۵۰ این ارگ به اداره فرهنگ و هنر وقت واگذار شد. این بنای بزرگ اکنون زیر نظر سازمان میراث فرهنگی جمهوری اسلامی ایران اداره میشود. این بنا در سال ۱۳۵۱با شماره ۹۱۸ به ثبت ملی رسیده است

آرامگاه سید غلام‌ رسول در پنج کیلومتری شمال غربی چابهار قرار دارد و قدمت آن به سال ۴۶۵ ه.ق بازمی ‌گردد. این آرامگاه با دیواره‌ های سفید رنگ به سبک معماری هندی ساخته شده است. این تنها امامزاده ای است که تا چند سال پیش در سالگرد وفاتش به مدت ده شب آیین شادی و سرور برگزار می شد.
امامزاده سید غلامرسول مربوط به دوره تیموریان است در تاریخ ۵ دی ۱۳۵۶ با شمارهٔ ثبت ۱۵۵۹ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این شهر که در زیر توده‌ای عظیم از شن‌های روان مدفون شده بود اولین بار در سال 1339 شناسایی و در طی سال‌های 44-1341 مورد خاکبرداری وکاوش قرار گرفت. دهانه غلامان دارای ساختمان‌های بزرگ عمومی، معبد، محله‌‌های مسکونی، خیابان، آبراهه، محله‌‌های نظامی و صنعتی می‌‌باشد. این شهر تنها مکان باستانی دوران هخامنشیان است که حاکمیت ایران را بر نواحی شرقی به خوبی نشان می‌‌دهد. این شهر از جهات گوناگونی دارای اهمیت می‌باشد از یک سو تنها شهر خشت وگلی از روزگار هخامنشیان است که در آن می‌توان به وضوح زندگی مردم عادی و خانه‌های آنها را در کنار ساختمان‌ها و بناهای عظیم عمومی یا دولتی مشاهده کرد. دیگر اینکه این شهر هخامنشی بدون برنامه ریزی رشد نکرده بلکه احداث شهر با نقشه مهندسی و برنامه ریزی مدون صورت پذیرفته است.

باستان شناسان، یکی از عوامل اصلی متروک شدن این شهر را، خشک شدن ناگهانی بستر رودخانه هیرمند می‌دانند.

قلعه بمپور یکی از قلعه‌ های نظامی مهم آسیا است که در ۲۴ کیلومتری غرب ایرانشهر، در بخش بمپور و در یک کیلومتری شمال شهر بمپور قرار دارد و بر روی یک تپه مصنوعی بلند به ارتفاع ۸۰ مترقرار گرفته است که بهترین زمان بازدید از آن، فصل پاییز و زمستان است. قلعه بمپور در گذشته، استوارترین پناهگاه به شمار می‌ آمده و زمانی بسیار طولانی مرکز حکومت کرمان و بلوچستان بوده است. بنابر پژوهش‌ های باستان‌ شناسان، قدمت اولیه این قلعه به دوره اولیه تاریخ برمیگردد و در دوران اشکانی و ساسانی نیز مورد استفاده بوده است.