در چهلمین اجلاس میراث جهانی یونسکو که ژوئیه 2016 در استانبول برگزار شد، یازده قنات ایرانی به عنوان بیستمین اثر ایران بر اساس دو معیار از ۶ معیار فرهنگی کمیته میراث جهانی شامل گواهی بی ‌همتا یا دست ‌کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی و نمونه‌ای برجسته در معماری یا تکنولوژی که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان دهد، در فهرست میراث جهانی قرار گرفت.

پرونده ۱۱ قنات ایرانی با داشتن تکنولوژی متفاوت و با قدمت بیش از ۲۵۰۰ تا ۲۰۰ سال به یونسکو جهت ثبت جهانی ارائه شد و پس از بررسی و تأیید کارشناسان یونسکو این پرونده ثبت و در فهرست آثار جهانی قرار گرفت. یازده قناتی ایرانی که ثبت جهانی شده ‌اند، هرکدام به لحاظ قدمت، نوع معماری، عمق، طول و مشخصاتی از این دست، منحصر به فرد و بی نظیر هستند.

قنات زارچ یکی از قنوات اولیه و از قدیمی ‌ترین قنات ‌های ایران است. بخشی از این قنات در شهر یزد واقع شده و تعدادی از میله‌ های آن در محل مسجد جامع یزد قرار گرفته است. این قنات قبل از اسلام وجود داشته و پس از آن، مسجد جامع یزد را در حریم قنات بنا نموده ‌اند. از آب قنات زارچ ۸۰۰ خانوار کشاورزی استفاده می ‌کنند و حدود ۲۵ هکتار سطح زیر کشت باغی از جمله باغات انار، انگور، انجیر، سیب، پسته و هلو به همراه ۴۰۰ هکتار سطح کشت زراعی تحت پوشش این قنات قرار دارد.

قنات زارچ در تاریخ ۱۶ تیر ۱۳۸۴ با شماره ۱۴۸۳۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.

آتشکده یزد در مرکز استان یزد قرار دارد و محل نگهداری آتش ورهرام(بهرام) است. این آتش فروزه‌ ای است از آتش آتشکده کاریان (آتشکده فرنبغ پارس) در استان فارس که یکی از سه آتشکده بزرگ دوره ساسانیان بود . آتش آن که طی سالیان دراز روشن بوده، اکنون در آتشکده یزد نگهداری میشود.
این آتشکده متعلق به زرتشتیان است که سالیان دراز در آن عبادت می کنند. این آتشکده در سال 1313 توسط یک پارسی مقیم هند، بنا شده است.
آتش این آتشکده از قبل از اسلام تا کنون همواره روشن نگهداشته شده و همیشه فروزان است.

این اثر در تاریخ ۲۲ شهریور ۱۳۷۸ به شماره ۲۴۳۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

باغ دولت‌آباد از باغ‌های قدیمی شهر یزد در کشور ایران است و یکی ازبلندترین بادگیرهای خشتی جهان با ارتفاع ۳۳ متر و ۸۰ سانتیمتر در این مکان ساخته شده است. طرح باغ دولت آباد یکی از اصیل ترین و بدیع ترین طرح های باغ رسمی ایرانی است. این باغ هم ردیف باغ فین در کاشان و باغ شاهزاده ماهان در کرمان می‌باشد. باغ دولت آباد یزد یکی از باغ‌های ایرانی ثبت شده در میراث جهانی یونسکو است.

اين باغ در ايام نوروز پذيراي تعداد زيادي از علاقمندان به طبيعت و معماري است و در اين ايام روزانه حداقل هزار نفر از آن بازديد مي كنند.

باغ زيبا و ارزشمند دولت آباد به شماره 774 مورخ 22/12/46 و باغ پهلوان پور مهريز به شماره 6334 مورخ 7/7/81 در فهرست آثار ملي کشور نيز به ثبت رسيده اند. و با ثبت جهاني اين دو اثر، نخستين ثبت آثار جهاني استان يزد رقم خورد.

خانه ای فدیمی امروز به هتل موزه فهادان معروف است، اولین هتل موزه در ایران واقع در قلب بافت تاریخی یزد میباشد. این خانه را در حدود صد تا صد و پنجاه سال پیش شیخ مهدی عرب بنیان گذاشت. خانواده وی بعدها لقب تهرانی گرفتند و از آن زمان این خانه به خانه تهرانیها شهرت یافت.

این بنا حیاطی مستطیل شکل دارد که با فضایی با ارتفاع معادل دو طبقه محصور شده است. این خانه در بر گیرنده فضا های دیدنی همچون: سردر، دالان، حیاط اصلی با نمای منحصر به فرد، حیاط نارنجستان، هشتی (کریاس)، چاه خانه، قنات و سرداب، اتاق شاه نشین (اتاقی که دارای دو بادگیر اختصاصی ست) می باشد. پشت بام آن نیز همراه با نمائی زیبا از بافت تاریخی شهر یزد و همچنین چشم انداز زیبائی از کویر احساسات هر بیننده ای را بر می انگیزد.

خانه تهرانی ها مربوط به دوره قاجار است و در یزد، محله فهادان روبه روی مدرسه ضیائیه واقع شده است. این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۶۵۶۲ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.

بوستان ناجی از زمره باغ های یزد در دوره قاجار است که پس از اهدا به شهرداری به صورت بوستان بازسازی شده است.  این بوستان در مسیر قنات نجف آباد قرار گرفته و علاوه بر جنبه های تاریخی، امکانات رفاهی مناسبی را جهت بازدید و استراحت به گردشگران ارائه می دهد.

عمارتی در میان این بوستان به چشم می خورد که دارای یک تالار با بادگیر، ۲ اتاق و قسمت های مختلف دیگر است. این عمارت و باغ با کاربری مسکونی و از املاک شخصی به نام ناجی بوده که در دوره های مختلف الحاقاتی به آن صورت گرفته است.

کوشک و باغ ناجی یزد نیز در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. با ثبت این باغ تعداد باغ های ثبت شده استان یزد به ۳۱ عدد رسید.

بقعه دوازده امام در محله فهادان یزد از بناهای دوره سلجوقیان است که گنبد آجری آن در شمار آثار مهم تاریخی ایران به شمار می رود. این بنا، بر اساس اسناد تاریخی و شناسنامه ای، قدیمی ترین بنای یزد است و از حیث سبک بنا و نقش و نگار و کتیبه کوفی رنگی، اهمیت خاصی در معماری اسلامی و ایرانی دارد.

بر اساس مدارک و مستندات تاریخی این بنای ارزشمند آجری به ‌عنوان چهارمین اثر تاریخی و دومین گنبد شناسنامه ‌دار ایران شناخته شده است.

کتیبه رنگی موجود بر دیوار گچی این بنا حکایت از این دارد که گنبد به دستور ابو یعقوب و ابو مسعود از سرداران حکومت ابو جعفر علاء الدوله از سلسله کاکویان یزد ساخته شده اما هیچ سندی مبنی بر اینکه در چه زمانی نام آن به دوازده امام تغییر یافته، موجود نیست.

بقعه دوازده امام در ۳۱ تیر ۱۳۱۳ با شماره ۲۰۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

چَک‌ چَک یا چکچکو یکی از نیایشگاه ‌های مهم زرتشتیان است. این نیایشگاه که زرتشتیان به آن پیرسبز نیز می‌ گویند در استان یزد و شهرستان اردکان در کوههای میان اردکان و انجیره قرار دارد. زرتشتیان هر ساله از روز ۲۴ خرداد به مدت چهار روز در این نیایشگاه دور هم جمع شده و به نیایش می‌ پردازند.
هر سال جشن مهرگان در این نیایشگاه جشن برگزار می‌ شود و زرتشتیان بسیاری در این مکان گرد هم می‌ آیند.
گفته می‌ شود نام «چک چک» یا «چک چکو» از صدای قطره‌ های آبی گرفته شده که از صخره‌ ای می‌ چکد و اکنون به درون یک منبع ذخیره هدایت می‌ شود. نیایشگاه پیر سبز امکانات رفاهی مانند برق، آب آشامیدنی و تعدادی اتاق دارد که برای استراحت ساخته شده که به آنها «خیله» می‌ گویند. این نیایشگاه حفره‌ ای غار مانند در دل کوه است که آن را به شکل اتاقی در آورده اند. سقفی بر آن زده  و کف آن را موزائیک کرده و ستونهای مرمرین،  دیوارهای سنگی، پنجره و دو در فلزی دارد که نقش نگهبانان هخامنشی نیزه بدست شبیه همانهائی که در تخت جمشید دیده می‌شود بر آنها نقش بسته اند. در داخل یکی از اتاق‌ ها چاهی به ژرفای بیش از ۵۰ متر وجود دارد. بنا به اعتقاد زرتشتیان زمان حمله مسلمانان به ایران که با سقوط پادشاه ساسانی وقت (یزدگرد) انجامید، نیک بانو دختر شاه از دست مسلمانان فرار کرد و به سمت اردکان آمده و در میان کوه مخفی و ناپدید شد و این محل به عنوان زیارتگاه زرتشتیان قرار گرفت. یکی از کنیزان نیک بانو به نام گوهر بانو (مروارید) نیز در چند کیلومتری وی مدفون است که با نام پیر هریشت معروف است.

برج کبوترخانه در قدیم جایگاهی برای تولید کود پرندگان بود که ضمن حمایت از پرندگان بی پناه، از کود آنها نیز برای مصارف کشاورزی استفاده می ‌شد. برج کبوتر خانه میبد که در جنوب شرقی باروی قدیم میبد قرار دارد، دارای چهار هزار لانه کبوتر است و بشکل استوانه ‌ای، با ارتفاع حدود هشت متر و معماری اصیل یزد ساخته شده است

قدمت برج کبوترخانه میبد به دوران قاجاریه می رسد و در سال ۱۳۶۴ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۱۶۹۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

چاپارخانه میبد قدمت آن به دوره قاجار بر می گردد كه به شماره ثبتي 2767 در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است. یکی از مراکز عمده پستی و چاپاری قدیم بوده است که در مسیر راه باستانی ری کرمان و در کنار کاروانسرای میبد احداث شده است.
وظیفه‌ چاپارخانه ها، نگهداری و تیمار تعدادی اسب و پیک تازه نفس، جهت ارسال و مبادله‌ سریع نامه‌ ها و امانت‌ های مهم بوده است، از این رو چاپارخانه‌ ها به صورت قلعه و دژ ساخته می‌شدند که دفاع و حفاظت از آن میسر باشد و این اهمیت، از برج‌ ها و دیوارهای بلند و روزنه‌ های دیده بانی و تیر اندازی و موقعیت خوب دفاعی آن پیدا است.

این بنای خشتی جهت بهره برداری و تبدیل به موزه پست به صورت امانی به اداره کل پست استان یزد واگذار گردیده است.

تکیه معاون‌الملک تکیه معاون الملک از جمله آثار زیبا و باشکوه است که از دوره قاجاریه در کرمانشاه به یادگار مانده است. این اثر در تاریخ ۱۰ آذر ۱۳۵۴ با شمارهٔ ثبت ۹۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تکیه در سال ۱۲۸۲ خورشیدی به بهره‌ برداری رسید که در آن زمان به منظور برگزاری آیین‌ ها و مراسم مذهبی و رفع اختلافات قومی و عشایری به کار می‌ رفت. این بنا از سه قسمت حسینیه، زینبیه و عباسیه تشکیل شده است.
امتیاز قابل ملاحظه و استثنایی این بنا در کاشی کاری آن است. به گفته کارشناسان میراث فرهنگی کرمانشاه کاشی‌ های برجسته و نیمه برجسته با نقوش بسیار زیبا و رنگ‌ های صددرصد طبیعی که در این بنا به کار رفته در جهان بی‌ همتاست.
تصاویری که بر روی کاشی‌ ها حک شده شامل صحنه‌ هایی از غزوات محمد (ص)، نبردهای حضرت علی، حوادث کربلا، تصاویر سلاطین باستانی ایران از جمله پادشاهان هخامنشی و تصاویری از تخت جمشید می باشد که در نوع خود بی نظیر هستند.

معماری این نبا را حسن خان معاون الملک در ابتدا به حسین نقاش تهرانی و سید ابوالقاسم مانی واگذار می‌ کند که پس از چندی حسین کاشی پز تهرانی میناچی را نیز برای بازسازی بنا به کرمانشاه دعوت کرد.