بند خاک از بناهای نظام آبی تاریخی شوشتر است که آب را از نهر داریون به نهر رقط منتقل نموده و در هنگام طغیان نهر داریون نیز که خطر سیل دشت میاناب شوشتر را تهدید میکرد قسمتی از آب آن را به نهر رقط هدایت می نمود. نهر رقط در نهایت به رودخانه گرگر می ‌ریزد و در مسیر آن، بند خاک، پل بند لشکر، پل شاه علی، پل آشیخ بهاء (ملت) و بند شرابدار وجود دارد. پیشینه ساخت این بند همانند دیگر بناهای آبی تاریخی شوشتر، به دورهٔ ساسانیان باز می‌ گردد.

این بند به همراه پانزده اثر تاریخی دیگر شوشتر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۵ تیرماه ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید. همچنین در تاریخ ۲ بهمن ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

کورتون یا قورتان، روستایی از توابع بخش بن ‌رود شهرستان اصفهان در استان اصفهان ایران است. قدمت روستا به اندازه قدمت تمدن حاشیه نشین‌ های زاینده رود است و قلعه قورتان نیز به دوره دیلمیان برمی ‌گردد. رود خانه زاینده رود با گذشتن از کنار این روستا در۴۰ کیلومتر پایین ‌تر به باتلاق گاوخونی ختم می ‌گردد.

اين روستا به دو بخش داخل ارگ (يا قلعه) و خارج از ارگ تفکيک شده است. گروهي از مردم در داخل ارگ زندگي مي کنند. افزايش جمعيت روستا موجب گسترش بافت مسکوني در خارج از ارگ شده است.

قورتان دارای جاذبه ‌های گردشگری زیادی است که میتوان به قلعه قورتان، کبوتر خانه، مساجد قدیمی و حمام سنتی اشاره کرد. قلعه تاریخی روستا به تعداد ۳ خانوار هنوز مسکونی بوده و از معدود قلعه‌ هایی است که هنوز در آن سکونت دارند و دیگر مردم روستا از دهه ۵۰ اقدام به خروج از قلعه نموده و در اطراف قلعه ساکن شده اند. این روستا تنها قلعهٔ خشتی و گلی مسکونی در ایران است. مردمانش علاوه بر فارسی به لهجه یا زبانی محلی سخن می‌ گویند که به باور زبان شناسان در فارسی قدیم و پهلوی ریشه دارد. پیشه اهالی روستا کشاورزی و دامداری است.

پل بند گرگر بنایی از مجموعه نظام آبی تاریخی شوشتر است. بند گرگر بر فراز مجموعه آسیابها و آبشارها قرار دارد که مسیر رودخانه گرگر را مسدود نموده و با بوجود آوردن اختلاف سطح، آب رودخانه به تونلهای سه گانه مجموعه هدایت می گردد. این پل بند در ۸۰۰ متری پایین دست بند میزان قرار گرفته و یکی از دروازه‌ های ششگانه تاریخی شوشتر نیز بوده است.

پیشینه ساخت این پل همانند دیگر بناهای آبی تاریخی شوشتر، به دورهٔ ساسانیان بازمی‌ گردد. کاربرد این بند، انحراف آب از رودخانه دست ساز و تاریخی گرگر و هدایت آب به سمت تونلهای آسیابهای آبی است.

پل بند گرگر در تاریخ ۲۰ آذر ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۹۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. همچنین این پل بند به همراه ۱۵ اثر تاریخی دیگر شوشتر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۵ تیرماه ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکوبا شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسیده است. شایان ذکر است که نظام ابی تاریخی شوشتر به عنوان موزه آب دنیا در سازمان جهانی یونسکو ثبت شده است.

عصارخانه به نوعی کارخانه قدیم روغن گیری است. روغن تهیه شده در عصارخانه ها بیشتر برای تأمین روشنایی شهر استفاده می‌ شد. در عصارخانه شاهی واقع در میدان نقش جهان اصفهان که در دوره شاه عباس صفوی ساخته شد، روغن مورد نیاز برای روشنایی میدان، مساجد، دربار و سایر نقاط شهر به کار برده می ‌شد. ساختمان باقی مانده عصارخانه امروز از سه بخش تیر خانه،‌ گرم‌ خانه و انبار تشکیل شده است.

عصارخانه شاهی علاوه بر آنکه بنایی بی نظیر برای بازدید به شمار می‌ رود،‌ مرکز مطالعات فرهنگ عامه اصفهان نیز بشمار می رود. در این مرکز مطالعاتی مربوط به آداب و رسوم مردم اصفهان و مشاغل سنتی صورت می ‌گیرد. حمایت از پژوهش‌ های تاریخ شفاهی نیز از فعالیت های این مجموعه می باشد.

موزه عصارخانه شاهی در سال 2017  به عنوان برترین موزه کوچک کشور، نشان جهانی ایکوم (کمیته ملی موزه‌های ایران) را دریافت نمود.

در غرب ميدان امام و روبروی مسجد شيخ لطف الله عمارتی سر بر افراشته که به عنوان يکی از مهمترين شاهکارهای معماری اوائل قرن يازدهم هجری از شهرتی عالمگير برخوردار است.
با بررسیهای انجام شده چنين استنباط می گردد که کاخ عالي قاپو دروازه مرکزی و مدخل کليه قصرهائی است که در دوران صفويه در محدوده ميدان امام احداث شده اند. کاخ عالی قاپو که نمونه منحصر به فردی از معماری کاخهای عهد صفوی است، در اوایل قرن یازدهم هجری ( بین سالهای ۹۷۱ تا ۹۷۷ خورشیدی ) پس از انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان به فرمان شاه‏ عباس اول در اصفهان ساخته شد و شاه صفوی سفرا و شخصیت های عالی‏قدر را در عالی قاپو به حضور می‏پذیرفته است.
آنچه باعث گردیده است عالی قاپو در زمره آثار باشکوه و بسیار نفیس عصر صفوی قرار گیرد، مینیاتورهایی هست که کار هنرمند معروف عصر صفوی رضا عباسی است و همچنین گچبری‌های ماهرانه آخرین طبقه کاخ عالی قاپو است که تالار آن «اتاق موسیقی» یا «اتاق صوت» نیز نامیده می‌شود. این گچبری ها صدا راتنظیم میکنند، همچنین مانع از انعکاس صدا میشوند.

این بنا در دی ماه سال 1310 به شماره 104 در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

بند میزان سدی است در شوشتر و ساختهٔ دوره ساسانیان است که تا امروز پابرجا مانده است. ساختن بند میزان شوشتر را به شاپور اول ساسانی نسبت می‌ دهند.
بند میزان تأمین‌ کننده آب آبشارها و آسیاب ‌ها و همچنین تمامی زمین‌ های کشاورزی و روستاهای مسیر شاخه گرگر رود کارون در شهرستان شوشتر است.

این بند به همراه ۱۵ اثر تاریخی دیگر شوشتر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۵ تیرماه ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید.

پل بند شاه علي برروي نهرداريون در شوشتر توسط ساسانیان ساخته شده و در دوره صفویان مرمت شده است. این اثر در تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۹۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.

این پل به همراه چندین اثر تاریخی دیگر شوشتر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۵ تیرماه ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید.

بند ماهی‌ بازان یا بند خدا آفرین، یک بند طبیعی در مسیر رودخانه گرگر است که احتمالاً در زمان حفر رودخانه آن را در نظر گرفته اند. (رودخانه گرگر ساخته دست انسان است.) این بند از یک رشته سنگ یکپارچه تشکیل شده و در وسط آن سه دیوار ساخته شده از مصالح وجود دارد که مجرای گذر آب است. پیشینه این پل همانند دیگر بناهای آبی تاریخی شوشتر، به دورهٔ ساسانیان باز می ‌گردد.

این بند به همراه پانزده اثر تاریخی دیگر شوشتر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۵ تیرماه ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسیده است. بند ماهی بازان در فهرست آثار ملی ایران نیز به شماره ۴۲۰۷ به ثبت رسیده است.

نهر گرگر (رودخانه دست کند گرگر) در دوره هخامنشی حفر شده است. این رود خانه در شمال شهر شوشتر، در محل بند میزان از شاخه اصلی رودخانه کارون جدا شده و در روستای بندقیر در جنوب شوشتر مجدداً به رود کارون می ‌پیوندد.
این اثر در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۸۵ با شمارهٔ ثبت ۱۷۵۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این نهر (رودخانه دست کند) به همراه ۱۵ اثر تاریخی دیگر شوشتر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۵ تیرماه ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسیده است.

برج کلاه‌ فرنگی شوشتر در استان خوزستان در کنار رود کارون و نزدیک به بند میزان ساخته شده است. 
کاربری این سازه احتمالاً ميل راهنما و یا یک بنای یاد بود بوده است. ساکنان شهر شوشتر از زمان ساسانی تاکنون،‌ کلاه‌ فرنگی را در شهر خود می ‌بینند. کلاه فرنگی کنونی باقیمانده‌ برج ۸ ضلعی دوره‌ ساسانی است.

برج کلاه ‌فرنگی شوشتر در سال ۱۳۷۸ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۲۶۱۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.