یکی از ارزشمندترین جاهای دیدنی خرمشهر، مسجد جامع است. این مسجد از دیرباز به دلیل قرارگیری در کنار بازارهای سیف و صفای خرمشهر، به عنوان یکی از مساجد پرتردد شهر شناخته می شد و پس از جنگ تحمیلی، به مکانی نمادین از مقاومت مردم خرمشهر تبدیل شد. مسجد جامع خرمشهر بیش از ۱۲۰ سال قدمت دارد؛ ولی از مؤسس و بانی آن اطلاعات دقیقی در دست نیست. در سال ۱۳۴۸ قطعه زمینی را از ضلع غربی به مسجد اضافه و آنرا به صورت فعلی تجدید بنا کردند، با مساحت ۱۲۰۹ مترمربع. در طول جنگ تحمیلی ۴۰ درصد مسجد تخریب شد؛ به گونه ای که دو گلدسته آن کاملا نابود و گنبد بزرگ نیز بر اثر توپ دشمن آسیب دید. پس از پذیرش قطعنامه ۱۳۶۷، از اعتبارات بازسازی، همه ساله مبالغی به مسجد تخصیص یافته که ضمن بازسازی و مرمت، صرف گسترش آن نیز شده است. در این راستا ۴۰۰۰ مترمربع از ضلع شمالی مسجد خریداری و در آن مهمانسرایی جهت زائرین، رواق گذر عابر پیاده در دو ضلع شرقی و غربی و حوض آب نما احداث شد. مسجد جامع خرمشهر یکی از تنها بناهایی بود که در این شهر، پس از بازپس گیری به صورت نیمه سالم باقی مانده بود و همچنین چون این مسجد در زمان مقاومت قبل از اشغال مرکز فرماندهی و تدارکات و گردهمایی مدافعان شهر بود، لقب نماد مقاومت را به خود گرفت که در حال حاضر نیز بین بازماندگان جنگ و علاقه مندان به تاریخ جنگ ایران و عراق به همین عنوان شناخته می شود. در مقابل این مسجد بازارچه بزرگی وجود دارد که اصناف گوناگون در آن به کسب و کار مشغول هستند.
معماری
مسجد جامع خرمشهر با نمایی آجری، حدود هزار مترمربع کاشی منقش به آیات خشتی و ۷۷۰ مترمربع کاشی کاری معرق دارد. این بنا دارای دو گلدسته با ارتفاع ۲۸ متر از کف زمین و دو گنبد بزرگ و کوچک است. گنبد بزرگ و گلدسته ها با کاشی معرق تزیین شده اند. بنایی مشابه مسجد جامع خرمشهر، در باغ موزه دفاع مقدس در تهران، به آدرس اتوبان حقانی، جنب پارک طالقانی ساخته شده است.
مسجد جامع خرمشهر در جنگ تحمیلی
مسجد جامع خرمشهر در میان هزاران مسجد دیگر، دارای نقشی برجسته و اثربخش در طول دوران دفاع مقدس بود؛ به طوری که اگر این مسجد نبود، در همان روزهای نخست، خرمشهر به اشغال دشمن در می آمد. مسجد خرمشهر با پشتیبانی از رزمندگانی که از شهر دفاع می کردند، در واقع مرکز ثقل دفاع جانانه این شهر بود. زمانی که جنگ در مرز شلمچه آغاز شد، سپاه تازه بنیان خرمشهر، مسجد جامع را به عنوان قرارگاه نیروهای مقاومت مردمی انتخاب کرد. جنگ نفر به نفر درگرفت، پیشروی ارتش بعث به سوی شهر آغاز شد و درگیری های سنگین میان ارتش تا دندان مسلح بعث عراق، نفربرها و انبوهی از تانک ها با نیروهای مقاومت مردمی ادامه یافت؛ نیروهایی که از تکاوران کلاه سبز نیروی دریایی ارتش، دانشجویان دانشگاه افسری، نیروهای سپاه و مردم خرمشهر تشکیل شده بود. نیروهای مقاومت موفق شدند که ۴۵ روز، ارتش تا دندان مسلح را در کوچه و پس کوچه های شهر نگه دارند و در این مدت مسجد جامع، کانون مقاومت بود. مسجد جامعی که نقش بیمارستان و ستاد عملیات مقاومت شهر را بر عهده داشت، در تیررس دشمن قرار گرفت و به شدت آسیب دید. در ۴ آبان ۱۳۵۹ سقوط خرمشهر رسما اعلام شد؛ سقوط مسجد جامع سقوط خرمشهر بود. در نهایت این شهر پر حادثه پس از ۵۷۸ روز اشغال، در روز سوم خرداد سال ۱۳۶۱ در عملیات بیت المقدس آزاد شد. این عملیات توسط ارتش و سپاه انجام گرفت. فتح خرمشهر انعکاس جهانی داشت و عراق با از دست دادن خرمشهر، از نظر سیاسی تکیه گاهش را برای مذاکره از دست داد.
موقعیت مکانی
خرمشهر، خیابان چاسبی
منابع:
- fa.wikipedia.org
- kojaro.com